Bezpieczeństwo ogólne: Nowe wymogi GPSR od 13 grudnia 2024

Od 13 grudnia 2024 r. zaczyna obowiązywać Rozporządzenie (UE) 2023/988 (GPSR), które określa ogólne wymogi bezpieczeństwa produktów konsumenckich w całej Unii Europejskiej.

Przepisy te nakładają nowe obowiązki na następujące podmioty:

• producentów,
• importerów,
• dystrybutorów,
• platformy handlowe.

Głównym celem wprowadzenia tych regulacji jest zapewnienie skuteczniejszej ochrony konsumentów oraz wprowadzenie lepszego nadzoru nad rynkiem wewnętrznym.

Najważniejsze informacje

Rozporządzenie GPSR wprowadza nowe standardy bezpieczeństwa produktów, które zaczną obowiązywać od 13 grudnia 2024 r.. Regulacje te nakładają na podmioty gospodarcze obowiązek dostarczania konsumentom wyłącznie bezpiecznych towarów, co wymaga systematycznego podejścia do zarządzania ryzykiem.

• Analiza ryzyka pozwala na skuteczną ocenę potencjalnych zagrożeń, w tym tych wynikających z kwestii cyberbezpieczeństwa.
• Odpowiedzialność za zgodność z przepisami, zapewnienie identyfikowalności oraz wdrożenie działań naprawczych spoczywa na producentach, importerach i dystrybutorach.
• Safety Business Gateway oraz Safety Gate to kluczowe narzędzia służące do sprawnego zgłaszania zagrożeń oraz wymiany informacji o niebezpiecznych produktach.

Co to jest bezpieczeństwo ogólne produktów?

Ogólne bezpieczeństwo produktów wymaga, by towary konsumenckie nie zagrażały zdrowiu i życiu w przewidywalnych warunkach użytkowania. Bezpieczny produkt uwzględnia przeznaczenie, sposób użycia i zachowania konsumentów.

GPSR dotyczy głównie produktów, dla których brak szczegółowych przepisów sektorowych. Ogólne wymogi stanowią szeroką podstawę ochrony konsumentów i uzupełniają regulacje dla konkretnych grup towarów.

• Bezpieczeństwo produktów: ocena i ograniczanie ryzyka stwarzanego przez towary.
• Bezpieczeństwo społeczne: ochrona zdrowia, praw człowieka i ładu społecznego.
• Bezpieczeństwo publiczne: ochrona państwa i porządku przed szerokimi zagrożeniami.

Te kategorie nie definiują zakresu regulacji – koncentruje ona uwagę wyłącznie na ryzyku związanym z produktem, a nie na ogólnym bezpieczeństwie społeczeństwa.

Kiedy produkt spełnia ogólne wymogi bezpieczeństwa?

Produkt jest bezpieczny, gdy przy przewidywalnym użyciu stwarza jedynie minimalne, akceptowalne ryzyko. W ocenie liczy się wygląd, prezentacja, instrukcje, ostrzeżenia oraz uzasadnione oczekiwania konsumentów.

Analiza powinna obejmować nowe funkcje produktu i zasadę ostrożności, zwłaszcza przy zagrożeniach trudnych do przewidzenia. Ważne są również:

• oznakowanie, dzięki któremu można rozpoznać towar i jego przeznaczenie;
• identyfikowalność, czyli możliwość ustalenia partii i podmiotu odpowiedzialnego;
• obowiązujące normy bezpieczeństwa oraz kompletne instrukcje użytkowania.

Przedsiębiorca może wprowadzić do obrotu wyłącznie produkt spełniający ogólne wymagania bezpieczeństwa. Reguła obejmuje każde udostępnienie towaru na rynku. Przed sprzedażą trzeba sprawdzić ryzyko, informacje dla użytkownika, oznakowanie i możliwość prześledzenia drogi produktu.

Produkty w obszarze zharmonizowanym i niezharmonizowanym

Obszar zharmonizowany obejmuje produkty objęte szczegółowymi unijnymi przepisami technicznymi lub sektorowymi. W obszarze niezharmonizowanym takie regulacje nie obowiązują, dlatego towary muszą spełniać ogólne wymagania bezpieczeństwa określone w Rozporządzeniu GPSR.

Różnice między tymi obszarami wpływają na proces weryfikacji produktów:

• Podstawą wymagań są odpowiednio szczegółowe przepisy unijne lub ogólne wymogi bezpieczeństwa.
• Ocena zgodności przebiega według właściwych regulacji technicznych lub na podstawie analizy ryzyka i norm.
• Normy europejskie pomagają wykazać spełnienie wymagań w obszarze zharmonizowanym, a w niezharmonizowanym wspierają ocenę bezpieczeństwa i domniemanie zgodności.

Wspomniane normy nie zastępują przepisów, lecz porządkują dobór rozwiązań technicznych. Z kolei zasada wzajemnego uznawania ułatwia obrót towarami legalnie sprzedawanymi w jednym państwie członkowskim, nie blokując jednak interwencji organów nadzorczych w przypadku wystąpienia realnego zagrożenia.

 ## Jakie obowiązki mają podmioty gospodarcze?

Podmioty gospodarcze odpowiadają za bezpieczeństwo produktu zgodnie z rolą w łańcuchu dostaw. Producent zapewnia zgodność towaru i organizuje system kontroli. Importer weryfikuje produkt przed udostępnieniem, a dystrybutor nie może oferować towaru stwarzającego zagrożenie.

• Producent: odpowiada za bezpieczeństwo, dokumentację i identyfikowalność.
• Importer: kontroluje produkt przed wprowadzeniem na rynek.
• Dystrybutor: sprawdza oznaczenia, ostrzeżenia i warunki udostępniania.
• Osoba odpowiedzialna: zapewnia kontakt i realizację obowiązków w UE.
• Dostawca usług realizacji: wspiera przechowywanie, pakowanie i wysyłkę.
• Platforma handlowa: współpracuje przy kontroli ofert i zgłoszeniach zagrożeń.

Wszyscy uczestnicy muszą zapewniać identyfikowalność produktów oraz przechowywać dane o dostawcach i odbiorcach. Powinni też ściśle współpracować z organami nadzoru. W sprzedaży na odległość oferta musi zawierać informacje o produkcie, producencie, osobie odpowiedzialnej oraz niezbędne ostrzeżenia bezpieczeństwa.

Obowiązki producenta i importera

Producent projektuje produkt tak, by był bezpieczny w przewidywalnych warunkach użytkowania. Przed wprowadzeniem do obrotu przeprowadza analizę ryzyka i wdraża jej wyniki w procesie projektowym. Do jego obowiązków należy przygotowanie następujących elementów:

• Dokumentacja techniczna,
• oznakowanie,
• instrukcje bezpieczeństwa.

Dokumentacja techniczna zawiera opis właściwości istotnych dla bezpieczeństwa oraz wyniki analizy ryzyka. Producent przechowuje ją przez 10 lat od wprowadzenia produktu do obrotu i musi reagować na stwierdzone zagrożenia, podejmując działania także wobec produktów już udostępnionych.

Importer mający siedzibę w UE sprawdza zgodność produktu pochodzącego z państwa trzeciego przed wprowadzeniem na rynek. Zapewnia dostęp do dokumentacji i umieszcza na produkcie swoje dane identyfikacyjne. Gdy producent nie ma siedziby w Unii, konieczne jest wyznaczenie osoby odpowiedzialnej, która realizuje obowiązki i utrzymuje kontakt z organami nadzoru.

Obowiązki dystrybutora oraz operatora internetowej platformy handlowej

Zanim produkt trafi do obrotu, dystrybutor sprawdza jego oznakowanie, dane producenta, instrukcje i ostrzeżenia. Towar niebezpieczny lub niezgodny z wymogami bezpieczeństwa nie może zostać wprowadzony na rynek. Podmiot ten ma obowiązek przekazywać dane identyfikacyjne produktu i reagować na zgłoszone zagrożenia.

Operator platformy handlowej weryfikuje oferty i, przy sprzedaży na odległość, zapewnia czytelne informacje o produkcie, podmiocie odpowiedzialnym oraz instrukcjach bezpieczeństwa. Realizuje on obowiązki rejestracyjne i kontrolne, pilnując bezpieczeństwa transakcji online.

Gdy otrzyma informację o niebezpiecznym produkcie, operator ogranicza jego widoczność lub usuwa ofertę, a następnie przekazuje wymagane dane właściwym organom. Współpraca obejmuje także:

• monitorowanie ofert pod kątem zagrożeń,
• korzystanie z danych systemu Safety Gate,
• przekazywanie informacji o sprzedawcy i produkcie,
• wspieranie działań organów nadzoru i ochrony konsumentów.

Jak nadzór rynku postępuje z produktem niebezpiecznym?

Gdy produkt stwarza zagrożenie, nadzór rynku reaguje adekwatnie do skali ryzyka. Organ może nakazać następujące działania:

• ostrzeżenie konsumentów,
• usunięcie oferty,
• wycofanie z obrotu,
• odzyskanie produktu od użytkowników.

W Polsce egzekwowaniem GPSR zajmuje się Prezes UOKiK, koordynując Inspekcję Handlową. Organy oceniają ryzyko, żądają dokumentacji i weryfikują działania naprawcze. Mogą nakładać kary pieniężne. Przedsiębiorcy muszą zgłaszać zagrożenia i współpracować przy ich eliminacji.

Gdy ryzyko dotyczy wielu państw, informacje trafiają do unijnych mechanizmów wymiany. Zgłoszenia publikuje Safety Gate, a przedsiębiorcy korzystają z Safety Business Gateway. Współpraca obejmuje też Consumer Safety Network i publiczne ostrzeganie, by ograniczyć sprzedaż i użytkowanie produktu.

Środki naprawcze, wycofanie z obrotu i odzyskanie produktu

Wycofanie z obrotu usuwa produkt z łańcucha sprzedaży, a odzyskanie produktu sprowadza go od konsumentów. Oba działania ograniczają ryzyko, ale różnią się etapem dystrybucji.

Działanie	Zakres
Wycofanie z obrotu	Usunięcie produktu z ofert, magazynów i kanałów sprzedaży.
Odzyskanie produktu	Wezwanie konsumentów do zwrotu nabytego lub używanego produktu.

Zawiadomienie o odzyskaniu produktu musi jasno opisywać zagrożenie, identyfikować produkt i wskazywać sposób postępowania. Może zawierać nagłówek „Odzyskanie produktu ze względów bezpieczeństwa”.

Konsumentowi należy zapewnić bezpłatne i skuteczne środki ochrony prawnej. Muszą one obejmować co najmniej dwie opcje:

• naprawę produktu,
• wymianę na bezpieczny produkt tego samego typu,
• zwrot ceny.

Rola UOKiK, Inspekcji Handlowej, Safety Gate i Safety Business Gateway

Prezes UOKiK egzekwuje przepisy o ogólnym bezpieczeństwie produktów w Polsce i koordynuje działania Inspekcji Handlowej, która kontroluje produkty, ocenia ich zgodność i informuje o zagrożeniach.

Z kolei przedsiębiorcy zgłaszają niebezpieczne produkty przez Safety Business Gateway – portal służący do elektronicznego przekazywania zawiadomień.

 

   

   

 

 

   

   

 

 

   

   

 

 

   

   

 

 

   

   

 

 

   

   

 

Narzędzie lub organ	Główna funkcja
Prezes UOKiK	Egzekwowanie przepisów i koordynacja Inspekcji Handlowej.
Inspekcja Handlowa	Kontrola produktów i ocena ich zgodności.
Safety Business Gateway	Elektroniczne zgłaszanie niebezpiecznych produktów.
Safety Gate	Publiczne informacje o produktach niebezpiecznych lub wycofanych.
Consumer Safety Network	Wymiana informacji i koordynacja kontroli w UE.

Safety Gate publikuje informacje o produktach niebezpiecznych i wycofanych, dostępne dla konsumentów oraz organów nadzoru. Natomiast Consumer Safety Network wspiera współpracę państw Unii Europejskiej, ułatwiając przepływ danych o zagrożeniach.